„Zamykamy spółkę. Ktoś musi tylko podpisać dokumenty”. Wspólnicy patrzą na prezesa, prezes na księgową. W końcu pada propozycja: „Zostań likwidatorem, przecież znasz tę firmę najlepiej”.
Zanim odpowiesz „tak”, warto wiedzieć, co właściwie przyjmujesz.
Likwidator prowadzi spółkę przez ostatni etap jej istnienia. Musi uporządkować jej sprawy, rozliczyć zobowiązania i doprowadzić do zakończenia likwidacji. Błędy mogą oznaczać odpowiedzialność sięgającą jego prywatnego majątku.
Poniżej w pigułce: kto zostaje likwidatorem, co musi zrobić, za co odpowiada, ile realnie kosztuje jego praca i czy można z tej funkcji zrezygnować.
Kto zostaje likwidatorem?
Punktem wyjścia jest art. 276 § 1 Kodeksu spółek handlowych, który stanowi, że likwidatorami są członkowie zarządu, chyba że umowa spółki lub uchwała wspólników przewiduje inne rozwiązanie. Jeżeli więc spółka ma trzyosobowy zarząd, a wspólnicy nie postanowią inaczej i nic innego nie wynika z umowy spółki, likwidatorami automatycznie wszyscy trzej członkowie zarządu.
Wspólnicy mogą jednak przyjąć inne rozwiązanie i powierzyć funkcję likwidatora jednemu z dotychczasowych członków zarządu, wspólnikowi albo osobie spoza spółki.
Likwidator nie musi być prawnikiem, księgowym ani posiadać licencji doradcy restrukturyzacyjnego. Musi być osobą fizyczną mającą pełną zdolność do czynności prawnych i nie może podlegać zakazom wyłączającym możliwość pełnienia tej funkcji, w tym wynikającym z określonych prawomocnych skazań.
W określonych przypadkach likwidatora może też ustanowić sąd np. gdy sam orzeka o rozwiązaniu spółki albo, z ważnych powodów, na wniosek osoby mającej interes prawny (art. 276 § 3 i 4 KSH). To ważne, likwidatora powołanego w takim trybie może odwołać wyłącznie sąd.
Co robi likwidator?
Co do zasady zarząd prowadzi biznes, a likwidator ma ten biznes zakończyć. Zgodnie z art. 282 KSH obowiązkami likwidatora są:
- zakończenie bieżących interesów spółki;
- odzyskanie należności;
- wykonanie zobowiązań;
- upłynnienie majątku.
W praktyce oznacza to m.in. rozliczenie kontrahentów, zakończenie umów, sprzedaż składników majątku i uporządkowanie spraw pracowniczych.
Likwidator prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją w granicach swoich kompetencji. Nowe interesy może rozpoczynać tylko wtedy, gdy są potrzebne do ukończenia spraw będących w toku. Może więc np. kupić materiały niezbędne do dokończenia projektu rozpoczętego przed podjęciem decyzji o likwidacji spółki.
Do zadań likwidatora należy również:
- Zgłoszenie do KRS otwarcia likwidacji, likwidatorów i sposobu reprezentacji spółki (art. 277 KSH).
- Ogłoszenie o otwarciu likwidacji z wezwaniem wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w terminie trzech miesięcy (art. 279 KSH).
- Sporządzenie bilansu otwarcia likwidacji i przedstawienie go zgromadzeniu wspólników do zatwierdzenia (art. 281 KSH).
- Podział między wspólników majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli – nie wcześniej niż po sześciu miesiącach od ogłoszenia z pkt 2 (art. 286 KSH).
- Sporządzenie sprawozdania likwidacyjnego i złożenie go w sądzie rejestrowym razem z wnioskiem o wykreślenie spółki z KRS (art. 288 KSH).
Za co odpowiada likwidator?
Likwidator odpowiada tak jak członek zarządu – osobiście i całym swoim majątkiem. Można wyróżnić cztery obszary odpowiedzialności:
Szkoda wyrządzona spółce
Na podstawie art. 293 KSH likwidator odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem albo umową spółki, chyba że nie ponosi winy. Przykładem może być dopuszczenie do przedawnienia należności wskutek zawinionego zaniedbania. Sam niekorzystny wynik gospodarczy nie oznacza jeszcze odpowiedzialności. Znaczenie mają okoliczności decyzji, dostępne informacje i dochowanie wymaganej staranności.
Odpowiedzialność wobec wierzycieli spółki
Art. 299¹ KSH przewiduje odpowiednie stosowanie art. 299 do likwidatorów. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, wierzyciel (po spełnieniu przesłanek kodeksowych) może dochodzić zapłaty od likwidatora. Likwidator może się bronić tymi samymi zarzutami co członek zarządu, przede wszystkim wykazaniem, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożono we właściwym czasie.
Odpowiedzialność za zaległości podatkowe
Zgodnie z art. 116b Ordynacji podatkowej likwidator spółki odpowiada za zaległości podatkowe spółki powstałe w czasie likwidacji. Ten sam mechanizm dotyczy zaległości wobec ZUS.
Odpowiedzialność karna
Art. 586 KSH przewiduje odpowiedzialność karną likwidatora, który pomimo wystąpienia ustawowych przesłanek nie zgłosi w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.
Ile zarabia likwidator?
Podobnie jak w przypadku członków zarządu spółek, w tym zakresie nie istnieją żadne ustawowe stawki czy metody rozliczeń. Wynagrodzenie z reguły ustala się w uchwale wspólników, ale jeżeli likwidatora ustanawia sąd, wysokość jego wynagrodzenia określa sąd. Oczywiście możliwe jest także aby likwidator pełnił swoja funkcję bez wynagrodzenia.
Na wysokość wynagrodzenia w praktyce wpływają:
- liczba umów, wierzycieli i spraw do zakończenia;
- rodzaj majątku oraz trudność jego sprzedaży;
- stan dokumentacji i rozliczeń;
- przewidywany nakład pracy i czas likwidacji;
- ryzyko związane z sytuacją finansową spółki.
Czy likwidator może zrezygnować z funkcji?
Tak, w każdym czasie, bez zgody wspólników i bez okresu wypowiedzenia. Do likwidatora stosuje się przepisy o członkach zarządu (art. 280 KSH), a te przy rezygnacji odsyłają do przepisów o wypowiedzeniu zlecenia (art. 202 § 5 KSH).
Rezygnacja może mieć jednak wysoką cenę, ponieważ jeżeli likwidator pełnił funkcję odpłatnie i zrezygnował bez ważnego powodu, to może on ponosić odpowiedzialność za szkodę jaką spółka poniesie wskutek jego odejścia. Rezygnacja nie zwalnia też z odpowiedzialności za okres, w którym funkcję pełnił.
FAQ — likwidator spółki z o.o.
Nie wiesz od czego zacząć? Przeczytaj odpowiedzi do najczęściej zadawanych pytań.
Czy likwidatorem może zostać osoba spoza spółki?
Tak. Likwidator nie musi być wspólnikiem ani dotychczasowym członkiem zarządu. Musi jednak spełniać wymagania prawne dotyczące pełnienia tej funkcji, w tym mieć pełną zdolność do czynności prawnych i nie podlegać właściwym zakazom.
Czy spółka może mieć tylko jednego likwidatora?
Tak, nawet jeżeli wcześniej miała kilku członków zarządu. Wybór likwidatora i sposób reprezentacji w okresie likwidacji powinny być prawidłowo określone i zgłoszone do KRS.
Czy likwidator może zrezygnować z funkcji?
Tak. Rezygnacja jest jednostronnym oświadczeniem i co do zasady nie wymaga zgody wspólników. Musi jednak zostać złożona właściwemu adresatowi, z zachowaniem odpowiedniej procedury.
Jeżeli w spółce pozostaje inny likwidator, oświadczenie co do zasady można doręczyć spółce na jego ręce. Przy rezygnacji jedynego lub ostatniego likwidatora należy uwzględnić odpowiednio szczególną procedurę z art. 202 § 6 KSH., chyba że umowa spółki przewiduje inne rozwiązanie. Procedura ta obejmuje zwołanie zgromadzenia wspólników i zamieszczenie oświadczenia o rezygnacji w zaproszeniach. Rezygnacja staje się skuteczna następnego dnia po dniu, na który zwołano zgromadzenie.
Samo wysłanie pisma do KRS nie zastępuje prawidłowego złożenia rezygnacji.
Czy rezygnacja usuwa odpowiedzialność likwidatora?
Nie. Rezygnacja nie usuwa odpowiedzialności związanej z okresem pełnienia funkcji. Likwidator może nadal odpowiadać za wcześniejsze działania lub zaniechania, jeżeli spełnione są przesłanki danej odpowiedzialności.
Czy likwidator może pracować bez wynagrodzenia?
Tak. Funkcja może być pełniona nieodpłatnie. Warto jednak wyraźnie ustalić zasady jej pełnienia, w tym kwestię wynagrodzenia i zwrotu wydatków. Brak wynagrodzenia nie zwalnia z obowiązków ani odpowiedzialności.
Czy likwidator musi spłacać długi spółki z własnych pieniędzy?
Zobowiązania powinny być regulowane z majątku spółki. Samo objęcie funkcji nie oznacza obowiązku finansowania likwidacji z prywatnych środków. Likwidator może jednak ponosić osobistą odpowiedzialność za zobowiązania lub zaległości podatkowe, jeżeli spełnione zostaną ustawowe przesłanki.
Czy likwidacja zwalnia z obowiązku złożenia wniosku o upadłość?
Nie. Jeżeli wystąpią podstawy do ogłoszenia upadłości, likwidator musi uwzględnić obowiązki wynikające z Prawa upadłościowego. Prowadzenie likwidacji nie zastępuje postępowania upadłościowego.
Zapraszam do kontaktu,
Wojciech Kościuk
radca prawny
Zdjęcie: Mikhail Nilov, cottonbro studio
***
Czego nie ma w umowie z S24: reprezentacja łączna, która potrafi zablokować całą spółkę
Piątek, godzina 15:40. Bank czeka na podpisany aneks do umowy kredytowej, bo bez niego w poniedziałek nie odblokuje kolejnej transzy finansowania. W spółce jest dwóch członków zarządu i reprezentacja łączna, więc do skutecznego złożenia oświadczenia w imieniu spółki potrzebne są podpisy dwóch członków zarządu. Problem w tym, że jeden z nich nie odbiera telefonu od trzech dni.
Taka sytuacja nie musi mieć nic wspólnego z jakimś dramatycznym wydarzeniem. Wystarczy zwykła niedostępność jednej osoby w niewłaściwym momencie, żeby cała spółka — mimo że działa, ma klientów i pieniądze na koncie — nie mogła podpisać niczego, co wymaga dwóch podpisów [Czytaj dalej…]